از رکود تا نوزایی؛ بازخوانی یک دهه تحول در تئاتر ایران

کتاب «نوزایی هنر تئاتر در نیمه نخست دهه ۱۳۸۰ خورشیدی» نوشته صبا رادمان با عنوان همراه «کابوس واقعیت» منتشر شد؛ اثری پژوهشی و انتقادی که با گردآوری نقدها، مقالات و جستارهایی درباره نمایشها و جریانهای نمایشی آن دوره، به بازخوانی یکی از مقاطع اثرگذار تاریخ تئاتر معاصر ایران میپردازد.
به گزارش میز هنری، کتاب «نوزایی هنر تئاتر در نیمه نخست دهه ۱۳۸۰ خورشیدی» نوشته صبا رادمان از سوی انتشارات آلیان در ۱۳۵ صفحه منتشر شده است. این مجموعه شامل گزیدهای از نقدها، مقالات و جستارهای نویسنده درباره آثار نمایشی و جریانهای تئاتری ایران در نیمه نخست دهه ۱۳۸۰ است و با عکسهایی از مسعود پاکدل همراه شده است.
انتخاب عنوان «نوزایی» برای این کتاب به دورهای از تحولات تئاتر ایران پس از انقلاب اشاره دارد؛ مقطعی که پس از سالهایی از محدودیت و رکود در دهه ۱۳۶۰، زمینهساز شکلگیری موج تازهای از فعالیتهای نمایشی و حضور نسل جدیدی از هنرمندان شد. در این دوره، همزمان با ورود استعدادهای جوان به عرصه تئاتر، هنرمندان باسابقهای چون بهرام بیضایی، علی رفیعی و قطبالدین صادقی نیز به صحنه بازگشتند یا فعالیتهای تازهای را آغاز کردند.
همنشینی تجربه نسل جوان با دانش و اعتبار هنرمندان پیشکسوت، به شکلگیری جریانهای متنوعی در نمایشنامهنویسی، کارگردانی و شیوههای اجرایی انجامید. کتاب صبا رادمان با تمرکز بر این تحولات، تصویری از تغییر فضای تئاتر ایران، ورود نیروهای تازه و شکلگیری تجربههای متفاوت نمایشی در آن سالها ارائه میکند.
در میان آثار بررسیشده در این مجموعه، نام نمایشهایی از کارگردانان و نمایشنامهنویسان شناختهشده تئاتر ایران به چشم میخورد. از جمله این آثار میتوان به «مجلس شبیه؛ در ذکر مصایب استاد نوید مامان و همسرش مهندس رخشید فرزین» اثر بهرام بیضایی، «خروس» نوشته و کارگردانی محمد رحمانیان، «روز رستاخیز» نوشته نغمه ثمینی به کارگردانی کیومرث مرادی و «قرمز و دیگران» نوشته و کارگردانی محمد یعقوبی اشاره کرد.
همچنین نمایشهای «هی مرد گنده گریه نکن» نوشته و کارگردانی جلال تهرانی، «تجربههای اخیر» نوشته و کارگردانی امیررضا کوهستانی، «چند کاپریس برای ویولن» به کارگردانی محمودرضا رحیمی و «روی زمین» نوشته و کارگردانی افروز فروزند از دیگر آثاری هستند که در این کتاب مورد بررسی قرار گرفتهاند.
صبا رادمان، نویسنده، منتقد، پژوهشگر، روزنامهنگار و نمایشنامهنویس ایرانی، فعالیت حرفهای خود را در مطبوعات با تمرکز بر نقد و گزارش تخصصی در حوزههای تئاتر و موسیقی دنبال کرده است. او سابقه سردبیری صفحه فرهنگی روزنامه «مردمسالاری» و مدیریت تحریریه چند رسانه تخصصی، روزنامه و خبرگزاری را در کارنامه دارد.
رادمان در سال ۱۳۸۲ برای نقد نمایش «خواب در فنجان خالی» جایزه بهترین نقد سال انجمن منتقدان و نویسندگان خانه تئاتر را دریافت کرد. او همچنین در نخستین جشنواره وبلاگها و سایتهای موسیقی ایران در سال ۱۳۹۰ برای گزارش «اجرایی که ندرخشید» و در دومین دوره این جشنواره در سال ۱۳۹۱ برای گزارش «تالارهای خالی حکایتی دیگر روایت کردند» موفق به دریافت جایزه شد.
او در حوزه نمایشنامهنویسی نیز فعالیت داشته و نمایشنامه «بازی انگلیسی: ضربه پنجم» در سال ۱۳۸۶ در جشنواره انجمن نمایشنامهنویسان زن جهان نمایشنامهخوانی شد و جایزه ویژه این انجمن را دریافت کرد؛ موفقیتی که به عضویت او در انجمن بینالمللی نمایشنامهنویسان زن انجامید. این نمایشنامه در مهرماه ۱۴۰۲ نیز در قالب یک نمایش رادیویی ۱۰ قسمتی تولید و پخش شد.