تأکید دبیر علمی همایش مطالعات فیلم کوتاه تهران بر همگرایی پژوهش و تولید در حوزه اقتباس
دبیر علمی هفتمین همایش مطالعات فیلم کوتاه تهران با تأکید بر نقش رویدادهای تخصصی در ارتقای کیفی سینمای کوتاه، معتقد است همگرایی پژوهشگران و فیلمسازان، توجه به اقتباس و گسترش پژوهشهای کاربردی میتواند به ترسیم چشماندازی روشن برای آینده این حوزه منجر شود.
به گزارش میزهنری،به نقل از روابط عمومی انجمن سینمای جوانان ایران، رامتین شهبازی، منتقد و مدرس سینما و دبیر علمی هفتمین همایش مطالعات فیلم کوتاه تهران، در گفتوگویی به بررسی جایگاه همایشهای تخصصی در توسعه سینمای کوتاه، روند رو به رشد تولید آثار اقتباسی و ضرورت تقویت پژوهش در این عرصه پرداخت.
به نظر شما رویکرد این نوع همایشها تا چه حد میتواند به ارتقای سطح کیفی فیلم کوتاه کمک کند؟ چه سازوکارهایی را برای افزایش تأثیرگذاری این همایشها پیشنهاد میدهید؟
برگزاری همایشها و سمپوزیومها، به دلیل پرداختن به موضوعات تخصصی؛ البته به شرط تمرکز دقیق و عمیق بر همین موضوعات؛ میتواند نقش مؤثری در تکمیل پازل دانش و تجربه در یک حوزه ایفا کند. این قطعات پراکنده، در نهایت به ترسیم نقشه راهی منتهی میشوند که در اینجا میتواند به طور مشخص در خدمت سینمای کوتاه باشد. چنین نقشه راهی، همچون نوری است که بر مسیری تاریک تابانده میشود و به فیلمسازان کمک میکند راه خود را روشنتر و آگاهانهتر طی کنند.
از رهگذر این همایشها میتوان به تصویری روشنتر از وضعیت فیلم کوتاه دست یافت؛ چه از منظر تاریخی، چه از حیث وضعیت کنونی و چه از جنبههای تخصصی. همچنین میتوان به دنبال الگوهایی برای بومیسازی مفاهیم و دستاوردها بود.
برای افزایش تأثیرگذاری این رویدادها، برگزاری نشستها در خارج از مرکز و درگیر کردن استانها و علاقهمندان فیلمسازی در شهرهای مختلف بسیار مؤثر است. انتخاب موضوعات درست، کاربردی و در عین حال بنیادی برای فعالان سینمای کوتاه اهمیت فراوان دارد. همچنین برقراری ارتباط میان برگزارکنندگان؛ از جمله انجمن سینمای جوانان ایران؛ با دانشگاهها و پژوهشگاهها میتواند به ارتقای سطح علمی و عملی این همایشها کمک شایانی کند.
تولید فیلم کوتاه اقتباسی روندی مثبت از نظر کمی و کیفی داشته است. به نظر شما این پیشرفت از کجا نشأت میگیرد؟ آیا جشنوارهها، کتب تخصصی، همایشها و نگاه انجمن سینمای جوانان ایران در این زمینه نقش مؤثری داشتهاند؟
به نظر من، تمامی عواملی که در پرسش مطرح شد، میتوانند در این روند مؤثر باشند. در سراسر جهان، توجه به حوزه اقتباس امری مهم و تجربهشده است. اگر ما در مقاطعی کمتر به این حوزه پرداختهایم، ناشی از کمکاری خودمان بوده است، نه کشف پدیدهای تازه. اقتباس سالهاست در سینمای جهان مورد توجه قرار گرفته و طبیعی است که ما نیز باید به آن توجه میکردیم.
هرچه ارتباط نظری ما با سینمای جهان گستردهتر شود و نیازسنجیهای دقیقتری در داخل صورت گیرد، حوزه مطالعات؛ اعم از مطالعات تخصصی و میانرشتهای، از جمله مطالعات ادبی؛ گسترش بیشتری پیدا میکند. از سوی دیگر، جهان امروز تشنه روایتهای تازه است و این روایتها الزاماً به معنای داستانهای کاملاً اورجینال نیستند؛ بلکه رجوع به منابع متنوعتر برای یافتن بسترهای نوین داستانگویی ضروری است. اقتباس یکی از مهمترین این بسترهاست.
به نظر میرسد پرداختن به مسئله پژوهش در فیلم کوتاه کمتر مورد توجه قرار گرفته است. دلیل این امر چیست؟ چه موانعی بر سر راه توسعه پژوهش در این زمینه وجود دارد؟
به دلیل خاص بودن موضوع فیلم کوتاه و کوچکتر بودن جامعه مخاطبان آن نسبت به برخی حوزههای دیگر، طبیعی است که پژوهش در این عرصه نیز کمتر مورد توجه قرار گیرد. با این حال، در سالهای اخیر با گسترش مضامین و تثبیت جایگاه فیلم کوتاه در میان علاقهمندان حوزه پژوهش، توجه به این عرصه نیز افزایش یافته است.
پژوهش معمولاً نیازمند حمایت مالی و سفارشدهنده است؛ چراکه پژوهشگران به تنهایی و با منابع شخصی کمتر میتوانند پروژههای جدی پژوهشی را پیش ببرند. بنابراین لازم است سفارشدهندگان نیز از حوزههای تکراری فاصله بگیرند و به ظرفیتهای متنوع و جذاب فیلم کوتاه توجه کنند. این حوزه میتواند عرصههای تازه و بدیعی را برای پژوهش پیشنهاد دهد و به نظر میرسد این روند آغاز شده است.
نقش نظریههای جدید در فهم اقتباس چیست؟ و تجربیات فیلمسازان چگونه میتواند بر نظریهها تأثیر بگذارد؟ در مقاله خود به این رابطه دوطرفه چگونه پرداختهاید؟
دانش و علم همواره در حال گسترش است و نظریههای جدید نیز در همین بستر شکل میگیرند. حوزه علوم انسانی به طور مستقیم با ذهن و تجربه انسانی پیوند دارد و انسان این توانایی را دارد که مسائل را از نو صورتبندی کند و با رویکردی تازه به آنها بپردازد.
با گسترش تجربه زیسته و پیشرفت دانش سینمایی، نیاز به نظریههای نو بیش از پیش احساس میشود. این نظریهها رابطهای دوسویه با عرصه تولید دارند؛ از یک سو، در حوزه تولید آثار تازهای خلق میشود که نظریهپردازان میکوشند آنها را تحلیل و صورتبندی کنند، و از سوی دیگر، همین نظریهها بر روند تولید آثار بعدی تأثیر میگذارند. این تعامل پویا، هم به غنای تولید کمک میکند و هم به تعمیق پژوهشهای بعدی میانجامد.
همایش مطالعات فیلم کوتاه تهران، پژوهشگران و فیلمسازان را گرد هم میآورد. به نظر شما این همگرایی چه تأثیری بر ارتقای سطح کیفی اقتباس در فیلم کوتاه دارد؟
مقالات علمی اگر به صورت منفرد منتشر شوند، ممکن است کمتر دیده شوند یا به دست مخاطبان اصلی خود نرسند. اما زمانی که همایشی برگزار میشود و افراد با دغدغههای مشترک گرد هم میآیند، گفتوگو شکل میگیرد. این گفتوگوها سبب میشود مباحث از حوزه فردی خارج شده، گسترش یابند، عمیقتر و بهروزتر شوند و حتی در قالبهای تازهتری مطرح شوند.
همایش مطالعات فیلم کوتاه تهران نیز میتواند چنین نقشی ایفا کند. همگرایی پژوهشگران و فیلمسازان، ضریب تأثیرگذاری مباحث را افزایش میدهد و در نهایت به ارتقای کیفی حوزه اقتباس در سینمای کوتاه منجر میشود.
با توجه به حضور فعال دفاتر سینمای جوانان در این همایش و حمایت از تولید فیلمهای کوتاه اقتباسی، به نظر شما این حمایتها تا چه حد میتواند به توسعه این حوزه کمک کند؟
در واقع بخشی از پاسخ در خود پرسش نهفته است. دفاتر سینمای جوانان وظیفه تولید را بر عهده دارند و طبیعی است که برای این تولید نیازمند پشتوانه نظری و پژوهشی باشند. اگر این دفاتر بودجه مشخصی برای پژوهش در اختیار نداشته باشند، لازم است از سوی مرکز مورد حمایت قرار گیرند یا در پروژههای پژوهشی مشارکت داده شوند.
این ارتباط دوسویه اهمیت زیادی دارد؛ چراکه دفاتر استانی ممکن است نیازهایی را در محل فعالیت خود احساس کنند که در مرکز کمتر دیده شود. از سوی دیگر، پژوهشگران مرکز نیز ممکن است به حوزههای کلانتری توجه داشته باشند و نسبت به مسائل شهرستانها اشراف کمتری داشته باشند. بنابراین لازم است این تعامل تقویت شود، مقالات دفاتر دریافت و بررسی شود و نتایج پژوهشها در اختیار آنها قرار گیرد تا به توسعه متوازن این حوزه کمک شود.
به نظر شما در دوره بعد این همایش چه مضامینی باید مورد توجه قرار گیرد؟ چه موضوعات جدیدی در حوزه اقتباس در فیلم کوتاه شایسته بررسی و تحقیق هستند؟
اقتباس دارای ابعاد و اجزای متعددی است و میتوان از زوایای گوناگون به آن پرداخت. ورود به حوزههای تخصصیتر همچون زاویه دید، شخصیتپردازی، مطالعات فرهنگی در اقتباس، و بررسی ظرفیت منابع ایرانی برای اقتباس میتواند از جمله موضوعات قابل طرح باشد.
همچنین مقولاتی چون زمان و مکان در اقتباس، از دیگر محورهای قابل بررسی هستند. با این حال، ضروری است پیش از تعیین موضوعات، نیازسنجی دقیقی انجام شود تا مشخص شود کدام مباحث در مقطع کنونی برای سینمای کوتاه اولویت بیشتری دارند. اقتباس حوزهای گسترده و پرجزئیات است و متناسب با نیازهای هر دوره میتوان بر جنبههای متفاوتی از آن تمرکز کرد.
