دولت در توسعه نشر دیجیتال باید تسهیل‌گر باشد نه متصدی
مدیرعامل این مؤسسه در آیین افتتاح مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر تأکید کرد دولت در توسعه نشر دیجیتال باید نقش سیاست‌گذار، تنظیم‌گر، تسهیل‌گر و حامی را ایفا کند.
به گزارش میز هنری،به نقل از روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، آیین افتتاح «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» و «نمایشگاه دائمی کتاب‌های برگزیده جمهوری اسلامی ایران» سه‌شنبه (سوم شهریور ۱۴۰۵) با حضور سیدعباس صالحی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی؛ معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، علی منتظری؛ رئیس جهاد دانشگاهی، ابراهیم حیدری؛ مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، محمدحسین ایمانی خوشخو؛ رئیس پارک علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی و جمعی از دیگر مسئولان فرهنگی کشور و اصحاب قلم، نشر و رسانه برگزار شد.
«مرکز کارآفرینی و نوآوری نشر و چاپ» اقدامی برای ایجاد کسب‌وکارهای نوین در این صنعت است
ابراهیم حیدری در این آیین با بیان اینکه استفاده از فناوری در صنعت نشر دیگر یک انتخاب نیست بلکه ضرورتی اساسی برای بقا، توسعه و رقابت‌پذیری این صنعت در عصر دیجیتال است، گفت: کاهش هزینه‌ها، افزایش دسترسی مخاطبان، توسعه بازار، شناخت بهتر نیازها و رفتار مخاطب، افزایش سرعت و کیفیت خدمات، شفافیت در تصمیم‌گیری و تقویت اقتصاد نشر از مهم‌ترین مزایای بهره‌گیری از فناوری‌های نوین است.
او با بیان اینکه فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، کلان‌داده، پلتفرم‌های فروش، کتاب‌های الکترونیکی و صوتی و سامانه‌های هوشمند توزیع می‌توانند زنجیره تولید، توزیع و مصرف کتاب را متحول کنند، ادامه داد: این فناوری‌ها همچنین می‌توانند صنعت نشر را به سمت یک اکوسیستم هوشمند، داده‌محور و جهانی سوق دهند.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با تاکید بر اینکه نشر دیجیتال صرفا تبدیل کتاب چاپی به فایل PDF نیست، گفت: نشر دیجیتال مجموعه‌ای از فرآیندهای تولید، آماده‌سازی، انتشار، توزیع، فروش، مصرف محتوا و تحلیل رفتار مخاطب را شامل می‌شود. آینده نشر نیز «دیجیتال در کنار چاپ» است نه «دیجیتال به جای چاپ». بنابراین کتاب چاپی همچنان جایگاه خود را حفظ خواهد کرد، اما ناشران آینده با ارائه همزمان نسخه‌های چاپی، الکترونیکی و صوتی، سهم بیشتری از بازار خواهند داشت.
وی ادامه داد: یک ناشر ایرانی می‌تواند با تبدیل کتاب به نسخه الکترونیکی یا صوتی، ترجمه آن به زبان‌های مختلف و عرضه از طریق پلتفرم‌های دیجیتال بدون نیاز به چاپ و توزیع فیزیکی در کشورهای دیگر، آثار خود را در اختیار مخاطبان جهانی قرار دهد. به این ترتیب، فناوری با کاهش هزینه‌ها، افزایش دسترسی و ایجاد امکان بازاریابی جهانی، زمینه توسعه بازار و صادرات محصولات فرهنگی را فراهم می‌کند.
حیدری در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه امروز سهم نشر دیجیتال از بازار رسمی نشر کشور حدود ۵ تا ۷ درصد برآورد می‌شود، گفت: در حالی که حدود ۳۰ درصد از الگوی مطالعه کتاب به سمت قالب‌های دیجیتال و صوتی حرکت کرده است. با تداوم روند توسعه فناوری پیش‌بینی می‌شود در پنج سال آینده سهم مطالعه در قالب‌های دیجیتال و صوتی به حدود ۵۰ درصد و سهم نشر دیجیتال از بازار رسمی نشر به حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد برسد. در صورت ایجاد زیرساخت‌های مناسب، حمایت موثر و سیاست‌گذاری صحیح حتی تا ۲۵ یا ۳۰ درصد بازار نشر افزایش یابد.
او اضافه کرد: اگر امروز برای توسعه زیرساخت‌ها و آینده نشر دیجیتال تصمیم نگیریم، پنج سال دیگر با بازاری مواجه خواهیم بود که بخش قابل‌توجهی از آن خارج از ساختارهای سنتی شکل گرفته است. این امر پیامدهایی چون کاهش اثرگذاری وزارتخانه در جامعه، عقب‌ماندگی صنعت نشر و چاپ، از دست دادن بازارهای جدید و بین‌المللی، افزایش فاصله میان دولت و فعالان فرهنگی، کاهش قدرت تنظیم‌گری و نظارت، هزینه‌های بیشتر و بهره‌وری کمتر، وابستگی بیشتر به پلتفرم‌ها و فناوری‌های خارج و… را در بر خواهد داشت.
حیدری با تاکید بر اینکه دولت در توسعه نشر دیجیتال باید بیش از آنکه تصدی‌گر باشد، نقش سیاست‌گذار، تنظیم‌گر، تسهیل‌گر و حامی را ایفا کند، گفت: تدوین سند ملی توسعه نشر دیجیتال، اصلاح قوانین مالکیت فکری، توسعه زیرساخت‌ها، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها، تقویت پلتفرم‌های دیجیتال و استفاده از هوش مصنوعی و توسعه بازارهای داخلی و بین‌المللی از مهم‌ترین اقدامات ضروری در این مسیر است.
وی با بیان اینکه اگر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز به سمت فناوری و تحول دیجیتال حرکت نکند به‌تدریج شکافی جدی میان حکمرانی فرهنگی و سبک زندگی واقعی مردم ایجاد خواهد شد، ادامه داد: امروز تولید، توزیع و مصرف بخش مهمی از محصولات فرهنگی به فضای دیجیتال منتقل شده است. آینده فرهنگ متوقف نمی‌شود؛ بلکه اگر وزارتخانه در این مسیر حضور موثر و سیاست‌گذاری فعال نداشته باشد، فرهنگ مسیر خود را در جایی دیگر و خارج از ساختارهای سنتی ادامه خواهد داد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌عنوان متولی راهبردی این حوزه با همکاری سایر دستگاه‌ها و بخش خصوصی باید نقش هماهنگ‌کننده و راهبر توسعه نشر دیجیتال را بر عهده گیرد.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران افزود: تقابل میان کتاب مکتوب و دیجیتال جای خود را به هم‌افزایی میان این دو قالب خواهد داد. آینده نشر به حذف کتاب کاغذی ختم نمی‌شود، بلکه توسعه همزمان و هوشمندانه هر دو نوع نشر خواهد بود. کتاب دیجیتال نه رقیب کتاب مکتوب که ابزاری برای گسترش بازار کتاب و افزایش سرانه مطالعه است.
وی همچنین مطرح کرد: امروز علاوه بر افتتاح مرکز «کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر»، نمایشگاه دائمی کتاب‌های برگزیده جشنواره‌های جمهوری اسلامی نیز افتتاح می‌شود که نشان‌دهنده اهمیت حضور کتاب مکتوب در کنار کتاب دیجیتال و فناوری است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با تاسیس خانه کتاب و ادبیات ایران به عنوان بازوی اجرایی معاونت امور فرهنگی در حوزه کتاب مکتوب توانسته به بهترین نحو خدمات مختلف ارائه کند. دوره فعلی نیز باید آغاز تغییری اساسی در حوزه نشر دیجیتال باشد. پیشنهاد می‌کنیم الگوی موفق کتاب مکتوب در نشر دیجیتال هم اتفاق بیفتد. این موسسه آمادگی لازم و کافی را دارد تا برای تحول نشر دیجیتال اقدامات اساسی انجام دهد.
او درباره امکان‌هایی که «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر» برای آینده این صنعت خواهد داشت، گفت: امیدوارم افتتاح این مرکز که با حمایت‌های وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی و براساس کلان برنامه‌های ایشان محقق شده، آغازگر راهی برای توسعه فناوری‌های نشر و صنعت چاپ باشد. این مرکز اقدامی موثر برای توسعه فناوری و ایجاد کسب‌وکارهای نوین در این صنعت است و با هدف شناسایی و حمایت از ایده‌های نوآورانه، تجاری‌سازی فناوری‌ها، توسعه کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و حل مسائل واقعی صنعت چاپ و نشر می‌تواند بستری برای فعالیت شرکت‌های فناور در حوزه‌هایی مانند نشر دیجیتال، هوش مصنوعی، کتاب‌های الکترونیکی و صوتی، چاپ هوشمند، چاپ بر اساس تقاضا، توزیع دیجیتال و بازی‌وارسازی مطالعه را فراهم کند.
ابراهیم حیدری در پایان اشاره کرد: موضوع راه‌اندازی «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر» از سال ۱۴۰۴ در دستور کار قرار گرفت و پس از انجام هماهنگی‌ها، اخذ مجوزها، انعقاد تفاهم‌نامه با پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی وابسته به جهاد دانشگاهی، برگزاری رویدادهای نوآورانه و آماده‌سازی فضای مورد نیاز، فاز نخست آن در طبقه همکف خانه کتاب و ادبیات ایران با مساحت تقریبی ۵۰۰ مترمربع برای استقرار ۱۱ شرکت و مجموعه فناور آماده شد. در مجموع این مرکز می‌تواند به‌عنوان بستری برای پیوند صنعت نشر با فناوری، دانشگاه، شرکت‌های دانش‌بنیان و سرمایه‌گذاران عمل کرده و گامی موثر در جهت تحول فناورانه، توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و شکل‌گیری نسل جدیدی از کسب‌وکارهای نشرمحور و فناورمحور در کشور باشد. این افتتاحیه گامی است نخست جهت شروع تحول در حوزه فناوری نشر به ویژه تدوین قوانین، مقررات، مصوبات و اسناد بالادستی جهت ارائه به نهادهای بالادستی.
۲۰ شرکت در حوزه فناوری فرهنگی زیر نظر جهاد دانشگاهی فعالیت می‌کنند
در ادامه این آیین محمدحسین ایمانی خوشخو؛ رئیس پارک علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی با اشاره به فرا رسیدن هفته دولت از تلاش‌های هیئت دولت قدردانی کرد و گفت: وقتی به تاریخ انقلاب اسلامی نگاه می‌کنیم، هیچ دولتی حتی در دوران جنگ هشت‌ساله با چنین سختی‌هایی مواجه نبوده است. امیدواریم با دعای خیر مردم و کمک خداوند این دوره را پشت سر بگذاریم و کشور با سرعت بیشتری به پیش برود.
وی افزود: جهاد دانشگاهی از ابتدای شکل‌گیری، تجربه حضور در کارهای سخت و حل مسائل بر زمین‌مانده را داشته است و ورود این نهاد به حوزه نشر نیز به سال‌های پس از انقلاب اسلامی بازمی‌گردد؛ زمانی که کشور با کمبود شدید کتاب و منابع آموزشی مواجه بود. پس از شکل‌گیری انقلاب فرهنگی و برای تحقق اهداف این انقلاب، جهاد دانشگاهی تشکیل شد و قرار بود دانشگاه‌ها بازگشایی شوند. در آن زمان کتابی وجود نداشت و سرفصل‌های درسی نیز تغییر کرده بود. در آن مقطع فرایند آماده‌سازی و انتشار کتاب فشردگی خاصی داشت. متن در اختیار ناشر قرار می‌گرفت و پس از دو تا سه هفته، کتاب به دست دانشجو می‌رسید. در کنار این موضوع، تامین و انتشار برخی منابع خارجی نیز اهمیت زیادی داشت. این تجربه، سابقه تاریخی ارزشمندی در حوزه نشر کشور به شمار می‌رود.
رئیس پارک علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی با اشاره به فعالیت‌های جدید جهاد دانشگاهی در حوزه فناوری فرهنگی گفت: در دوره جدید، حیات تازه‌ای در جهاد دانشگاهی آغاز شده است و امروز شاهد شکل‌گیری فعالیت‌های جدیدی در این مجموعه هستیم. در حال حاضر ۲۰ شرکت در حوزه فناوری فرهنگی زیر نظر جهاد دانشگاهی فعالیت خود را آغاز کرده‌اند. اگر در حوزه فناوری، برخوردی فعال داشته باشیم، یقینا در یک تا دو سال آینده آثار این اقدامات را خواهیم دید.
او در ادامه با اشاره به همکاری‌های مشترک جهاد دانشگاهی در حوزه‌های مختلف فرهنگی و فناوری بیان کرد: جهاد دانشگاهی به دنبال انجام کارهای تکراری نیست. رویکرد این نهاد این است که اگر کاری بر زمین مانده باشد، وارد آن شود و پس از اینکه مجموعه دیگری توانست آن کار را به انجام برساند، جهاد دانشگاهی نیز سراغ مسئله دیگری برود. سابقه و تاریخ جهاد دانشگاهی نشان داده که این مجموعه همواره در حوزه‌های بر زمین‌مانده ورود کرده است.
وی با اشاره به افتتاح و فعالیت مجموعه‌های جدید در حوزه صنایع فرهنگی بیان کرد: حضور جهاد دانشگاهی در حوزه کتاب و نشر همچنان ادامه دارد و این مجموعه در نمایشگاه‌های کتاب نیز فعالیت گسترده‌ای داشته است. امروز نیز در کنار دوستانمان در خانه کتاب و ادبیات ایران، در بخش نرم‌افزاری حوزه نشر همکاری خواهیم کرد تا سخت‌افزار و نرم‌افزار کتاب و نشر در کنار یکدیگر پیش بروند. آقای دکتر منتظری نیز همواره بر همکاری‌های چندجانبه تاکید داشته‌اند و مجموعه‌های جهاد دانشگاهی را به انجام کارهای مشترک سوق داده‌اند. یقین دارم این همکاری‌ها می‌تواند به نتایج خوبی منجر شود و ما نیز در خدمت شما خواهیم بود.
محمدحسین ایمانی خوشخو در پایان با اشاره به توصیه رهبر شهید انقلاب اسلامی گفت: رهبری شهید انقلاب حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای در ۴۰ سال گذشته حامی اصلی جهاد دانشگاهی بودند. در بسیاری از مواقع که جهاد دانشگاهی به مانعی جدی برخورد می‌کرد، ایشان یک‌تنه وارد میدان می‌شدند، دیوار را برمی‌داشتند و زمینه را برای پیشرفت کار فراهم می‌کردند.
