جشنواره فجر زیر سایه ابهام/عدالت و شفافیت کجاست؟
پس از اعلام اسامی نمایشهای خیابانی منتخب چهلوچهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر، دو فعال باسابقه تئاتر خیابانی کشور، حسین ایزدی و مهدی روزبهانی، در گفتوگو با خبرنگار میزهنری، روند برگزاری این جشنواره را نقد کردند. هر دو هنرمند با اشاره به شیوه انتخاب آثار، فراخوان و سازوکار داوری، ضمن بیان نقاط ضعف، راهکارهایی برای افزایش عدالت، شفافیت و کیفیت در جشنواره ارائه کردند.
تئاتر خیابانی و چالشهای جشنواره فجر؛ پیشنهادات روزبهانی برای بهبود روند
به گزارش میزهنری، مهدی روزبهانی، بازیگر و کارگردان تئاتر، در گفتوگو با خبرنگار ما به نقد شیوه برگزاری جشنواره پرداخت و راهکارهایی برای بهبود روند، بهویژه در بخش تئاتر خیابانی، مطرح کرد.
وی با تأکید بر جایگاه جشنواره تئاتر فجر به عنوان معتبرترین رویداد تئاتری کشور، نخستین نقد خود را متوجه فراخوان جشنواره دانست: «برخی موارد بهطور شفاف در فراخوان مورد توجه قرار نگرفتهاند. میتوانست مانند برخی جشنوارههای دیگر، تفکیک روشنی میان «تولیدات تازه» و «آثار اجراشده یا جشنوارهرفته» وجود داشته باشد. این تفکیک به شفافیت فرآیند انتخاب و افزایش عدالت در رقابت کمک میکند.»
روزبهانی همچنین پیشنهاد ایجاد بخشی مستقل با عنوان «فجر اولیها» را مطرح کرد: «این بخش فرصتی برای کارگردانانی است که برای نخستین بار در جشنواره حضور پیدا میکنند، بدون آنکه به معنای کمتجربه بودن آنها باشد. چنین بخشی انگیزهای جدی برای نسل جوانتر تئاتر خیابانی و استانهای مختلف کشور ایجاد میکند.»
این هنرمند شیوه انتخاب آثار را نیز نقد کرد و گفت: «انتخاب آثار عمدتاً بر اساس سلیقه دبیر و هیئت انتخاب انجام میشود. تدوین و تصویب یک شیوهنامه مشخص میتواند نگاههای سلیقهای را کاهش دهد و میزان خطا و حاشیه را به حداقل برساند.»
روزبهانی به تعداد محدود آثار منتخب نیز اشاره کرد: «انتخاب ۲۳ اثر از میان بیش از ۲۴۰ اثر ارسالی، فرصت حضور و دیدهشدن هنرمندان بیشتری را محدود کرده است. افزایش تعداد آثار پذیرفتهشده میتواند بدون بار مالی قابلتوجه، عدالت را افزایش دهد.»
وی بر ضرورت توجه به آموزش در جشنواره نیز تأکید کرد: «برگزاری کارگاههای تخصصی تئاتر خیابانی در طول جشنواره میتواند سطح کیفی آثار را ارتقا دهد؛ موضوعی که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است.»
روزبهانی در پایان به بازبینی آثار اشاره کرد: «بازبینی آثار به صورت زنده و حضوری بازخورد بسیار مثبتی داشت و در صورت فراهم بودن شرایط، میتواند جایگزین بازبینی ویدئویی شود.»
جشنواره فجر ۱۴۰۴ از اصول فراخوان فاصله گرفته است
به گزارش میزهنری، حسین ایزدی، بازیگر، نویسنده و کارگردان باسابقه تئاتر خیابانی، در گفتوگو با خبرنگار ما روند برگزاری چهلوچهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر را نقد جدی کرد و تأکید نمود که برخی تصمیمات، فاصله گرفتن جشنواره از قواعد اعلامشده در فراخوان را نشان میدهد.
ایزدی با اشاره به اهمیت فراخوان گفت: «جشنواره با فراخوان آغاز میشود و این سند یک تعهد رسمی به هنرمندان است. وقتی بخشهایی مانند تولیدات تازه، آثار استانی و منتخب جشنوارهها تعریف شده، زیرپا گذاشتن تفکیکها عملاً اعتبار همان سند را بیاعتبار میکند.»
وی با انتقاد از شیوه انتخاب آثار افزود: «امسال همه آثار بدون تفکیک کنار هم قرار گرفتند و یکجا انتخاب شدند. این نهتنها ناعادلانه است، بلکه زمینهساز شائبه و بیاعتمادی گسترده میان هنرمندان شده است. بخش تولیدات تازه باید دقیقاً از همان مسیر اثر انتخاب شود؛ وقتی گفته میشود اجرای قبلی مهم نیست، بخش تولیدات تازه عملاً حذف شده و جشنواره با دست خودش یکی از مهمترین ظرفیتهای حمایتیاش را از بین برده است.»
ایزدی به مسئله انتساب آثار به استانها نیز اشاره کرد: «آثاری وجود دارند که در یک شهر تولید میشوند، اما به نام استان یا شهری دیگر در جشنواره حضور پیدا میکنند. نبود قانون شفاف، آمار تولید استانها را مخدوش کرده و حق هنرمندان بومی همان شهر را تضییع میکند.»
این فعال تئاتر خیابانی یکی از جدیترین بحرانها را مسئله داوری دانست: «سالهاست داوری در جشنوارهها به یک معضل مزمن تبدیل شده است. حضور داورانی که خودشان اثر دارند یا آثارشان به نام افراد دیگر وارد جشنواره میشود، اعتبار جشنواره و حیثیت هنرمندان را هدف قرار میدهد. داور باید هنگام مواجهه با آثار شهر یا گروه خود کنار بکشد، اما متأسفانه این اصل ساده بارها نادیده گرفته شده است.»
ایزدی همچنین به نگاه سلیقهای در بازبینی آثار اشاره کرد: «داوری باید بر اساس اصول تئاتر باشد، نه ذوق شخصی. رد شدن یک اثر در یک جشنواره و پذیرفته شدن همان اثر در جشنوارهای دیگر، نشاندهنده نبود معیار واحد و حرفهای است.»
وی معیار انتخاب بازبینها را نیز محل نقد دانست و افزود: «صرف داشتن سابقه اجرایی یا فعالیت اداری، صلاحیت داوری آثار هنرمندانی با دههها تجربه را ایجاد نمیکند. متأسفانه رابطهها جای ضابطهها را گرفته و به ساختار تئاتر خیابانی آسیب زده است.»
ایزدی در پایان هشدار داد: «بیتوجهی به اصول موجب دلسردی گسترده هنرمندان شده و بسیاری از فعالان این حوزه را از ادامه مسیر کنار زده است. جشنواره نباید به محلی برای تکرار اسامی محدود تبدیل شود. اگر قرار نیست به مقررات پایبند باشیم، انتشار فراخوان اساساً بیمعناست.»
این هنرمند ابراز امیدواری کرد که با اصلاح ساختارها، بازگشت به اصول حرفهای و شفافیت در تصمیمگیریها، جایگاه تئاتر خیابانی در جشنواره ترمیم شود.
چهل و چهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر به دبیری سید وحید فخر موسوی، بهمن ماه امسال در تهران برگزار خواهد شد و پنج بخش از این جشنواره از ۲۲ دی ماه در شهر کرمان اجرا خواهد شد.
“سپاس از همراهیتان”
