«شبشروه» در خارگ؛ نغمههای جنوب به یاد جهانبخش کردیزاده طنینانداز شد
«شبشروه» همزمان با سالگرد درگذشت زندهیاد جهانبخش کردیزاده، شروهخوان و نوحهخوان نامآشنای بوشهری، در سالن سینما صدف جزیره خارگ برگزار شد؛ شبی که با مثنویخوانی از اشعار مولانا آغاز شد و در ادامه، صدای شروهخوانان جنوب، یاد یکی از ماندگارترین چهرههای این عرصه را زنده کرد.
به گزارش میز هنری،به نقل از روابط عمومی خانه موسیقی ایران، اجرای این برنامه بر عهده دکتر شاهین بهرامنژاد، مجری و کارشناس فرهنگ عامه، بود و ناخدا علی ستوده، عبدالرسول حسینی و محسن سناسیری، از شروهخوانان برجسته جنوب، به شروهخوانی پرداختند. سید عبدالحمید هاشمی نیز با نوازندگی نی، شروهخوانان را همراهی کرد.
در آغاز برنامه، پس از مثنویخوانی از اشعار مولانا، دکتر بهرامنژاد با اشاره به پیشینه این آوای باستانی، شروه را چنین توصیف کرد: «شروه مثل آهیست که از جگرِ نمکخوردهٔ جنوب برمیخیزد؛ بُنگِ بلندی بیتکلف و بیساز، که انگار مردی تهِ سکوتِ شب، رو به باد دریا، دوبیتیِ جدایی را دستبهسینه میسپارد به آسمان.»
وی با اشاره به پیوند شروه با اقلیم جنوب افزود: «چه میشود کرد؟ جنوب است، دریا هست، هُرم هست، داغی آفتاب و خولیسِ شرجی و شروه، درد را شریف میکند.»
از فایز تا مفتون؛ پشتوانه ادبی شروه در جنوب
بخش مهمی از هویت شروه، در پیوند آن با شعر و دوبیتیهای شاعران و دوبیتیسرایان نامآشنای جنوب شکل گرفته است. در این میان میتوان از شاعرانی چون فایز، مفتون، نادم، باکی و کوهی یاد کرد؛ شاعرانی که اشعارشان در حافظه شفاهی مردم جنوب و در سنت شروهخوانی جایگاهی ماندگار یافته است.
شروه در واقع تنها یک شیوه آوازخوانی نیست؛ بلکه روایتی موسیقایی از شعر، اندوه، دلتنگی، عشق، فراق و زیست مردم جنوب است و دوبیتیهای شاعران این منطقه طی سالها، بخش مهمی از مواد شعری این آیین را شکل دادهاند.
هر یک از شروهخوانان نیز در بخش ابتدایی برنامه، حدود ده دقیقه و با سبک و شیوه خاص خود به اجرای شروه پرداختند.
گردهها؛ شیوههای گوناگون شروهخوانی
در ادامه، مجری برنامه درباره «گرده»ها توضیح داد و گفت: «در جنوب شروه به شیوههای متفاوتی خوانده میشود که به آن گرده میگویند.»
به گفته او، گردهها گاه نام مکان بر خود دارند؛ مانند دشتیاتی، دشتستانی، شبانکارهای، شُنبهای و چاهکوتاهی؛ گاه نام قومی خاص را یدک میکشند؛ مانند حاجیونی، جتکی و زنگی؛ و گاه به نام فرد مؤلف یا صاحب آن سبک شناخته میشوند؛ مانند عامَسین، علی کلسین، کل کَرَم، زنگویی، نجاتی، بخشی و شریفیان.
بهرامنژاد در ادامه از هر یک از شروهخوانان خواست یک گرده منحصربهفرد اجرا کنند. نخست، با یادکردی از جهانبخش کردیزاده که در ۴۱ سالگی بدرود حیات گفت، از ناخدا علی ستوده خواست «گرده بخشی» را بخواند؛ اجرایی که یاد و خاطره این شروهخوان و نوحهخوان فقید بوشهری را در سالن سینما صدف زنده کرد.
سپس با اشاره به «پولاد اسماعیلی»، شروهخوان پیشکسوت دیار دشتی، از محسن سناسیری خواست «گرده پولاد» را اجرا کند.
در ادامه، وقتی نوبت به عبدالرسول حسینی، شروهخوان اهل شهر کاکی از دیار دشتی، رسید، مجری با یادکردی از زندهیاد محمدحسین قایدی، شروهخوان نامآشنای دیار دشتی، و پس از خوانش یک دوبیتی با گویش دشتیاتی، از حسینی خواست شروهای دشتیاتی به سبک «عامسین» اجرا کند.
معرفی دو کتاب درباره شروه
در بخش دیگری از این آیین، دکتر بهرامنژاد دو کتاب «آینه شروهسرایی» اثر زندهیاد دکتر حمیدی و «شروهسرایی در جنوب ایران» اثر زندهیاد علی باباچاهی را معرفی کرد و بر اهمیت ثبت، مطالعه و شناخت این میراث ادبی و موسیقایی جنوب تأکید کرد.
«دومندویی»؛ اوج شروه
در ادامه، مجری این آیین درباره «دومندویی» توضیح داد: «در آیین شروهخوانی، هنگامیکه شروهخوانان هر کدام یک دوبیتی میخوانند و رشته شروهخوانی را در ادامه به شروهخوان کناری میسپارند، در واقع یک بدهبستان راه میاندازند که آن را در اصطلاح دومندویی میخوانند.»
او «دومندویی» را اوج شروه دانست؛ جایی که شروهخوان از عمق وجودش و تا سرحد توان از حنجرهاش مایه میگذارد و این بخش از شروهخوانی را میتوان نوعی هماوردی میان شروهخوانان دانست.
آیین «شبشروه» در نهایت با اجرای دومندویی گوشنواز شروهخوانان به پایان رسید؛ اجرایی که فضای سالن سینما صدف را به یکی از جلوههای زنده موسیقی و شعر جنوب بدل کرد.
این برنامه با استقبال خوب تماشاگران و مردم جزیره مقاوم خارگ همراه شد و در شرایط حساس پس از آغاز جنگ تحمیلی سوم، به یکی از برنامههای فرهنگی و هنری فاخر این جزیره تبدیل شد؛ شبی که صدای شروه، همزمان با یاد یکی از ماندگارترین شروهخوانان جنوب، در خارگ طنین انداخت و بخشی از حافظه موسیقایی، ادبی و فرهنگی جنوب را زنده نگه داشت.
