از احیای سازهای فراموش‌شده تا هم‌آوایی اقوام؛ برنامه‌های جشنواره موسیقی کیش
گفتگوی اختصاصی
ششمین جشنواره موسیقی کیش با محوریت موسیقی بانوان نواحی ایران و حرکات آیینی اقوام ایرانی، از ۱۶ تا ۱۹ آبان ۱۴۰۵ برگزار می‌شود؛ رویدادی که با هدف پاسداشت میراث موسیقایی کشور، معرفی ظرفیت‌های هنرمندان اقوام و حمایت از نسل جوان، در کنار اجراهای موسیقایی، برنامه‌های پژوهشی و آموزشی را نیز دنبال می‌کند.
به گزارش میز هنری، حمید هادی دبیر ششمین جشنواره موسیقی کیش در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار این رسانه، با اشاره به برگزاری پنج دوره گذشته این رویداد، از اجرای دومین فستیوال موسیقی بانوان نواحی ایران و دومین فستیوال حرکات آیینی اقوام ایرانی در دوره جدید خبر داد و برنامه‌های جنبی، معیارهای انتخاب آثار، تشکیل دبیرخانه دائمی و چالش‌های برگزاری جشنواره در مناطق آزاد را تشریح کرد.
از موسیقی کلاسیک ایرانی تا فستیوال موسیقی بانوان نواحی
دبیر جشنواره موسیقی کیش با اشاره به سابقه این رویداد از دهه ۱۳۹۰ اظهار کرد: در طراحی اولیه جشنواره، تلاش شد برنامه‌ها با توجه به تنوع موسیقایی ایران و ظرفیت‌های هر دوره شکل بگیرند. نخستین دوره به گروه‌نوازی موسیقی کلاسیک ایرانی اختصاص داشت و در دوره دوم، موسیقی جنوب ایران از خلیج فارس تا دریای عمان و مکران مورد توجه قرار گرفت.
وی افزود: سومین دوره با محوریت موسیقی و حرکات آیینی ایران برگزار شد و با وجود هم‌زمانی با دوران کرونا و محدودیت حضور هنرمندان، آثار ارزشمندی به دبیرخانه رسید. در دوره چهارم نیز موسیقی جنوب ایران در کانون توجه قرار گرفت.
هادی با اشاره به برگزاری نخستین فستیوال موسیقی بانوان نواحی ایران در دوره پنجم گفت: این ایده از چند سال قبل در شورای سیاست‌گذاری مطرح شده بود و در نهایت، امکان برگزاری آن در قالب جشنواره موسیقی کیش فراهم شد. یکی از ویژگی‌های مهم این فستیوال، فراهم کردن امکان اجرای عمومی برای مخاطبان بود.
دومین فستیوال موسیقی بانوان نواحی و حرکات آیینی اقوام ایرانی
وی درباره برنامه‌های دوره ششم اظهار کرد: امسال رنگین‌کمانی از موسیقی اقوام ایران را در دو بخش «آیین» و «آوا» خواهیم داشت. در این دوره، دومین فستیوال موسیقی بانوان نواحی ایران در کنار دومین فستیوال حرکات آیینی اقوام ایرانی برگزار می‌شود.
دبیر جشنواره با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری جزیره کیش افزود: هدف ما فراهم کردن زمینه‌ای برای معرفی آواهای متنوع بانوان ایران و آیین‌های اقوام مختلف است؛ آواها و حرکت‌هایی که بخشی از میراث موسیقایی و هویت فرهنگی مردم این سرزمین را تشکیل می‌دهند.
وی موسیقی بانوان را بازتابی از شیوه زندگی، باورها، شادی‌ها و اندوه‌های اجتماعی دانست و گفت: لالایی‌ها، شکواییه‌ها، شادیانه‌ها و نغمه‌های مرتبط با مناسبت‌های مختلف، بخشی از حافظه فرهنگی و میراث موسیقایی اقوام ایرانی هستند. از سوی دیگر، اضافه شدن بخش حرکات آیینی ویژه آقایان به جشنواره امسال، فرصت دیگری برای معرفی سنت‌ها و آیین‌های مناطق مختلف کشور فراهم می‌کند.
وی ادامه داد: در کنار اجراهای سالنی، برنامه‌هایی در مکان‌های مختلف جزیره پیش‌بینی شده است تا گروه‌های شرکت‌کننده بتوانند در فضاهای متنوع به اجرای حرکات آیینی بپردازند و مخاطبان بیشتری با این ظرفیت‌های فرهنگی آشنا شوند.
اصالت موسیقایی و خلاقیت؛ معیارهای انتخاب آثار
دبیر جشنواره موسیقی کیش با اشاره به اهداف این رویداد گفت: بازشناسی و احیای سنت‌ها، سبک زندگی، باورها و فرهنگ اصیل اقوام ایرانی با محوریت موسیقی نواحی، از اهداف اصلی جشنواره است. همچنین تلاش می‌کنیم زمینه خلق آثار تازه بر پایه مقام‌های موسیقایی، اصالت‌های بومی، مضامین شادمانه و حماسی و جشن‌های محلی را فراهم کنیم.
هادی افزود: در انتخاب آثار موسیقایی، رعایت کوک و ریتم، تکنیک‌های اجرایی، توانایی گروه‌نوازی، اصالت و بیان موسیقایی، تنظیم قطعات، نوآوری و خلاقیت اهمیت دارد. در بخش حرکات آیینی نیز اصالت حرکت‌ها، شیوه اجرای آن‌ها، وقار اجرا و توجه به عواطف مخاطب از معیارهای ارزیابی است. با توجه به ظرفیت گردشگری مناطق آزاد، مخاطب‌محوری نیز در انتخاب آثار مورد توجه قرار می‌گیرد.
وی با اشاره به حضور هنرمندان جوان و دانشجویان موسیقی در میان شرکت‌کنندگان اظهار کرد: کیفیت آثار رسیده امیدوارکننده است. توجه برخی نوازندگان جوان به سازهایی که کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند یا در معرض فراموشی هستند، اتفاقی ارزشمند است و می‌تواند به معرفی دوباره سازهای قدیمی و حفظ میراث موسیقایی کشور کمک کند.
دبیر جشنواره همچنین همراهی انجمن موسیقی ایران، خانه موسیقی ایران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، کانون موسیقی نواحی و استادان این حوزه را در تداوم این رویداد مؤثر دانست و از حمایت استاد نوربخش از جشنواره، از نخستین دوره در دهه ۱۳۹۰، قدردانی کرد.
تشکیل دبیرخانه دائمی و برگزاری کارگاه‌های پژوهشی
وی با اشاره به برنامه‌های جنبی ششمین جشنواره موسیقی کیش گفت: تشکیل دبیرخانه دائمی جشنواره از برنامه‌هایی است که دنبال می‌کنیم. یکی از مأموریت‌های این دبیرخانه، ایجاد بانک اطلاعاتی هنرمندان و نوازندگان بانوی موسیقی نواحی و فراهم کردن امکان ارتباط مستمر با آن‌ها در طول سال است.
وی افزود: این دبیرخانه می‌تواند آرشیوی از دوره‌های مختلف جشنواره ایجاد کند تا روند فعالیت هنرمندان و گروه‌ها قابل بررسی باشد و شرکت‌کنندگان بتوانند از تجربه دوره‌های گذشته برای ارتقای کیفیت اجراهای خود بهره ببرند.
دبیر جشنواره از برگزاری کارگاه موسیقی‌پژوهی درباره سازهای قدیمی ایران و سازهای کمتر شناخته‌شده و همچنین کارگاهی درباره موسیقی و حرکات آیینی ایران خبر داد و اظهار کرد: در کنار اجراهای هنری، لازم است جنبه علمی و پژوهشی این حوزه نیز فعال باشد تا هنرمندان مناطق مختلف بتوانند با سازها، حرکت‌ها و آیین‌های یکدیگر آشنا شوند.
حمید هادی همچنین از برنامه‌ریزی برای اجرای «بانوان هفت اقلیم» در مراسم اختتامیه خبر داد و گفت: در این برنامه، انتخاب نوازندگان برگزیده و ایجاد ترکیبی از تنوع موسیقایی، سازبندی‌ها و ملودی‌های مناطق مختلف ایران دنبال می‌شود. با همراهی پیمان بزرگ‌نیا، پژوهشگر موسیقی، برای آماده‌سازی این اجرا برنامه‌ریزی خواهیم کرد.
او افزود: اجرای مشترک گروه‌های شرکت‌کننده با محوریت اشتراکات فرهنگی و ملودی‌های پیونددهنده اقوام ایرانی نیز از ایده‌های مورد نظر برای اختتامیه است؛ برنامه‌هایی که می‌توانند به معرفی ظرفیت‌های موسیقایی کشور و شناخت بیشتر نسل جوان از فرهنگ اصیل ایران کمک کنند.
پرهیز از موازی‌کاری و حمایت از استعدادهای جوان
دبیر جشنواره موسیقی کیش با تأکید بر ضرورت تمایز این رویداد از دیگر جشنواره‌های کشور گفت: همواره تلاش کرده‌ایم جشنواره موسیقی کیش به تکرار برنامه‌های سرزمین اصلی تبدیل نشود و هر سال با ایده‌های تازه، برنامه‌های متنوع و آثار ارزشمند هنرمندان جوان همراه باشد.
وی ادامه داد: توجه به تنوع سازها، حفظ ملودی‌های اصیل و معرفی سنت‌های موسیقایی با نگاهی نو، از رویکردهایی است که می‌تواند به رشد و ارتقای کیفیت برنامه‌ها کمک کند. تجربه اجراهای هر دوره نیز راهنمایی برای طراحی بهتر دوره‌های بعد خواهد بود.
محدودیت‌های مالی؛ چالش برگزاری جشنواره در مناطق آزاد
وی با اشاره به دشواری‌های برگزاری رویدادهای فرهنگی در مناطق آزاد اظهار کرد: فاصله از سرزمین اصلی، هزینه‌های رفت‌وآمد و جابه‌جایی هنرمندان و مخارج بالای اجرایی، برگزارکنندگان را با محدودیت‌هایی در برنامه‌ریزی و تأمین بودجه مواجه می‌کند.
دبیر جشنواره افزود: علاقه‌مندیم با توجه به ظرفیت گردشگری کیش، در فصل‌های مختلف سال برنامه‌های فرهنگی و هنری بیشتری برگزار کنیم، اما محدودیت‌های مالی باعث شده است فعلاً بر برگزاری یک جشنواره سالانه پربار و حفظ کیفیت آن تمرکز کنیم.
هم‌آوایی اقوام ایرانی در جزیره کیش
حمید هادی دبیر ششمین جشنواره موسیقی کیش در پایان، با اشاره به پیوند موسیقی و هویت ملی گفت: امیدوارم حاصل این فستیوال، شکل‌گیری هم‌آوایی ایرانی در جزیره کیش و خواندن سرود وحدت در کنار خلیج فارس باشد؛ سرودی که نغمه‌ها و ترانه‌های آن از پیوند ناگسستنی اقوام ایرانی سرچشمه می‌گیرد.
وی تأکید کرد: هنرمندان ایران با وجود تفاوت زبان‌ها، گویش‌ها و گونه‌های مختلف ساز، توانسته‌اند میراثی متنوع از نغمه‌ها و شیوه‌های موسیقایی را حفظ کنند و به نسل‌های بعد بسپارند. امیدواریم تداوم چنین رویدادهایی در کیش و دیگر نقاط کشور به ارتقای کیفیت موسیقی، شناخت بهتر فرهنگ اصیل ایران و حمایت از استعدادهای جوان منجر شود.
سید مهدی موسوی
