ناگفته‌های فرزند ساموئل خاچیکیان از زندگی و سینمای پدرش
مستند «ساموئل خاچیکیان؛ یک گفت‌وگو» ساخته امید نجوان در نشست «شب‌های مستند خانه سینما» به نمایش درآمد و با حضور کارگردان اثر، ادوین خاچیکیان و جمعی از سینماگران، از زوایای مختلف مورد نقد و بررسی قرار گرفت.
به گزارش میز هنری،به نقل از روابط عمومی خانه سینما،نشست «شب‌های مستند خانه سینما» عصر سه‌شنبه ۱۲ آبان‌ماه به همت کارگروه نمایش انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند و با همکاری خانه سینما برگزار شد.
در آغاز این برنامه، مستند «ساموئل خاچیکیان؛ یک گفت‌وگو» ساخته امید نجوان به نمایش درآمد و پس از آن، نشست نقد و بررسی فیلم با حضور امید نجوان، کارگردان اثر، و ادوین خاچیکیان، کارگردان سینما و فرزند زنده‌یاد ساموئل خاچیکیان، برگزار شد.
در ابتدای نشست، مصطفی شیری، مستندساز و دبیر کارگروه نمایش انجمن کارگردانان مستند، این فیلم را فراتر از یک مستند زندگی‌نامه‌ای و روایتی از بخشی مهم از تاریخ سینمای ایران دانست. او کیفیت تصاویر آرشیوی و تلاش سازنده برای گردآوری نسخه‌های باکیفیت از آثار سینمایی گذشته را از ویژگی‌های قابل توجه این مستند عنوان کرد.
از یک گفت‌وگوی صوتی تا ساخت مستند
امید نجوان در توضیح چگونگی شکل‌گیری ایده ساخت این مستند گفت که پس از سال‌ها تلاش برای ورود به حوزه تولید مستند، تصمیم گرفته است با امکانات شخصی و بدون اتکا به حمایت نهادهای فرهنگی، فیلمی درباره ساموئل خاچیکیان بسازد.
او با اشاره به گفت‌وگوی صوتی خود با این فیلم‌ساز در سال‌های گذشته توضیح داد که آشنایی با مستندی مبتنی بر یک گفت‌وگوی صوتی با آلفرد هیچکاک، ایده ساخت اثری مشابه درباره خاچیکیان را در ذهنش شکل داده است؛ فیلم‌سازی که از او با عنوان «آلفرد هیچکاک سینمای ایران» یاد می‌شود.
نجوان همچنین دوران همه‌گیری کرونا و دو سال خانه‌نشینی را فرصتی برای تدوین و آماده‌سازی این مستند دانست و از همکاری فیلمخانه ملی ایران و لادن طاهری در تأمین تصاویر آرشیوی باکیفیت قدردانی کرد.
او درباره استفاده از گفت‌وگوی صوتی با خاچیکیان توضیح داد که این مصاحبه در زمانی انجام شده که امکانات ضبط تصویری امروزی در دسترس نبوده و خود خاچیکیان نیز با ضبط تصویر از گفت‌وگو موافقت نکرده بود. به گفته نجوان، بخش‌هایی از این گفت‌وگو که پیش‌تر منتشر نشده بود، در جریان ساخت مستند برای نخستین بار در اختیار مخاطبان قرار گرفت.
تأکید ادوین خاچیکیان بر وجه انسانی سینمای پدرش
ادوین خاچیکیان، فرزند زنده‌یاد ساموئل خاچیکیان، نیز در این نشست با اشاره به اهمیت تولید مستندهایی درباره زندگی و آثار هنرمندان گفت: آشنایی نسل جوان و دانشجویان با تاریخ سینما و چهره‌های تأثیرگذار آن ضروری است.
او با مرور بخشی از تجربه‌های فیلم‌سازی پدرش در دهه ۱۳۳۰ و دشواری‌های فنی آن دوران، به فیلم «بازگشت» محصول سال ۱۳۳۲ اشاره کرد و از تلاش‌های خاچیکیان برای دخالت در تدوین این اثر و شکل‌گیری مهارت‌های فنی او سخن گفت.
ادوین خاچیکیان همچنین با انتقاد از کم‌توجهی به جایگاه هنری پدرش در دوره‌های مختلف، تأکید کرد که سینمای ساموئل خاچیکیان را نباید صرفاً به تکنیک و مهارت‌های کارگردانی محدود کرد؛ چراکه توجه به انسان و مفاهیم انسانی از ویژگی‌های آثار او بوده است.
او با اشاره به فیلم «عقاب‌ها» و محبوبیت آثار پدرش در میان مخاطبان گفت که ساموئل خاچیکیان همواره برای مردم فیلم می‌ساخت و علاقه مخاطبان به آثارش را بزرگ‌ترین پاداش خود می‌دانست.
در ادامه نشست، نجوان درباره دشواری‌های تولید فیلم و تغییرات نسخه نهایی آن توضیح داد و گفت هر بار با دستیابی به تصاویر آرشیوی تازه، تدوین جدیدی از مستند انجام داده است. او همچنین تأکید کرد که در ساخت این اثر از هیچ نهاد یا سازمانی کمک مالی دریافت نکرده و فیلم را با سرمایه و امکانات شخصی خود ساخته است.
خاچیکیان؛ فیلم‌سازی که نادیده گرفته شد
در بخش دیگری از برنامه، ادوین خاچیکیان با اشاره به جایگاه پدرش در تاریخ سینمای ایران گفت ساموئل خاچیکیان نه پیش از انقلاب و نه پس از آن، آن‌گونه که شایسته بود مورد توجه قرار نگرفت؛ حتی با وجود ساخت فیلم‌هایی مانند «عقاب‌ها» که همچنان از آثار پرمخاطب سینمای ایران به شمار می‌رود.
او با تأکید بر اینکه نباید سینمای پدرش را صرفاً به جنبه‌های فنی محدود کرد، توجه به انسان و مفاهیم انسانی را از ویژگی‌های مهم آثار او دانست و محبوبیت ماندگار فیلم‌های خاچیکیان را نتیجه همین ارتباط با مخاطب عنوان کرد.
در ادامه، فرهاد ورهرام، مستندساز پیش‌کسوت، با اشاره به نمایش نسخه انگلیسی این مستند در جشنواره‌ای در ارمنستان، از استقبال مخاطبان ارمنی و غیرایرانی سخن گفت و این اثر را فرصتی برای آشنایی مخاطبان خارجی با بخش دیگری از تاریخ سینمای ایران دانست.
همچنین نظام‌الدین کیایی، صدابردار پیش‌کسوت سینما، طهماسب صلح‌جو، امیر قادری و علی علایی از دیگر حاضران و سخنرانان این نشست بودند که درباره ویژگی‌های سینمای ساموئل خاچیکیان، جایگاه او در تاریخ سینمای ایران و اهمیت مستند امید نجوان دیدگاه‌های خود را مطرح کردند.
در این برنامه جمعی از سینماگران، منتقدان و علاقه‌مندان سینمای مستند از جمله محمدحسن دامن‌زن، عباس یاری، کامران ملکی، عباس فاضلی، بهروز صادقی، مهشید افشارزاده، حسن رضایی و پری ملکی نیز حضور داشتند.
