پشت ویرانی‌های جنگ چه می‌گذرد؟ روایت تکان‌دهنده «خاک زخمی»
مستند «خاک زخمی» به کارگردانی مصطفی شوقی، با تمرکز بر پیامدهای زیست‌محیطی تسلیحات جنگی در عراق، لبنان و ایران، تلاش می‌کند ابعاد کمتر دیده‌شده آسیب‌های ناشی از جنگ بر طبیعت و زندگی انسان‌ها را به تصویر بکشد؛ موضوعی که ضرورت بررسی‌های علمی درباره آثار احتمالی حملات نظامی را نیز مطرح می‌کند.
به گزارش میز هنری،به نقل از روابط عمومی مرکز گسترش،نشست نمایش و نقد و بررسی مستند «خاک زخمی» در قالب برنامه «یک روز با مستند»، یکشنبه دهم آبان‌ماه در پردیس چارسو برگزار شد. در این نشست، رامتین شهبازی به‌عنوان کارشناس و مجری برنامه حضور داشت و مصطفی شوقی، کارگردان اثر، درباره شکل‌گیری ایده و روند ساخت این مستند توضیح داد.
شوقی با اشاره به تجربه‌های خود از حضور در جنگ عراق و بحران‌های منطقه خاورمیانه گفت: آشنایی با پیامدهای جنگ و مشاهده ویرانی‌های ناشی از آن، از سال ۲۰۰۳ تاکنون همواره یکی از دغدغه‌های او بوده است. این تجربه‌ها به‌ویژه با مشاهده مواردی از تولد نوزادان دارای ناهنجاری‌های مادرزادی در عراق طی سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵، ابعاد تازه‌ای پیدا کرد و او را به پیگیری پژوهش‌های مرتبط با آثار تسلیحات نظامی بر محیط زیست سوق داد.
به گفته این مستندساز، آشنایی با پژوهش‌های مژگان صوابی اصفهانی، پژوهشگر حوزه محیط زیست، زمینه همکاری آن‌ها را فراهم کرد. در ابتدا قرار بود فیلم بر پیامدهای بمباران‌های فلوجه متمرکز باشد، اما با وقوع حملات در لبنان، گروه سازنده تصمیم گرفت دامنه پژوهش را گسترش دهد. در همین راستا، نمونه‌هایی از خاک مناطق بمباران‌شده بیروت جمع‌آوری و پس از انتقال به ایران، برای بررسی‌های آزمایشگاهی به آمریکا و کانادا فرستاده شد.
کارگردان «خاک زخمی» با اشاره به نتایج این بررسی‌ها اظهار کرد که نمونه‌برداری‌های انجام‌شده در لبنان و ایران به شکل‌گیری یک مقاله علمی منجر شده که مراحل داوری و بررسی نهایی را می‌گذراند. او همچنین تأکید کرد که بررسی آثار احتمالی تسلیحات و مواد سمی بر محیط زیست مناطق آسیب‌دیده در ایران، از جمله تهران، ضرورت دارد و سازمان حفاظت محیط زیست باید در این زمینه اقدامات علمی و آزمایشگاهی لازم را انجام دهد.
شوقی با اشاره به اینکه در جریان جنگ ۱۲روزه و جنگ ۴۰روزه نیز احتمال استفاده از مهمات حاوی مواد سمی در برخی مناطق ایران مطرح شده است، خواستار بررسی علمی این موضوع و انتشار عمومی نتایج آزمایش‌ها شد. او تأکید کرد که هدفش از ساخت این مستند، ایجاد نگرانی در جامعه نیست، بلکه می‌خواهد توجه افکار عمومی و نهادهای مسئول را به پیامدهای احتمالی زیست‌محیطی حملات نظامی جلب کند.
رامتین شهبازی نیز در این نشست با اشاره به جایگاه مستند در حوزه سینمای زیست‌محیطی گفت: تأثیر بمب‌ها و تجهیزات نظامی بر محیط زیست، یکی از موضوعات مهم و کمتر پرداخته‌شده این حوزه است؛ چراکه پیامدهای این تجهیزات تنها به تخریب مستقیم و آسیب‌های انسانی محدود نمی‌شود و می‌تواند چرخه حیات گیاهان و جانوران را نیز مختل کند.
او «خاک زخمی» را اثری دانست که در کنار پرداختن به موضوع جنایت‌های جنگی، به پیامدهای زیست‌محیطی آن‌ها نیز توجه دارد و از دو منظر پرتره‌ای از مژگان صوابی اصفهانی و روایتی از پژوهش‌های او درباره آثار تسلیحات جنگی به شمار می‌رود.
مژگان صوابی اصفهانی نیز که به‌صورت ارتباط تصویری در این نشست حضور داشت، درباره روند انتشار مقاله علمی حاصل از این پژوهش توضیح داد: مقاله پس از ارسال به چند نشریه علمی، در نشریه سوم مورد بررسی قرار گرفت و شش داور نظرات خود را درباره آن ارائه کردند. به گفته او، گروه پژوهش اصلاحات و اطلاعات تکمیلی موردنیاز را فراهم کرده و مقاله در مراحل پایانی بررسی قرار دارد.
این پژوهشگر همچنین از دشواری‌های انتشار یافته‌های علمی درباره آثار حملات نظامی سخن گفت و به برخی ملاحظات سیاسی و محدودیت‌های مطرح‌شده در روند داوری مقاله اشاره کرد. او ابراز امیدواری کرد که نتایج این پژوهش پس از طی مراحل علمی، منتشر شود و در دسترس جامعه علمی و رسانه‌ها قرار گیرد.
در بخش دیگری از نشست، شوقی درباره پرداختن به زندگی شخصی مژگان صوابی اصفهانی در فیلم گفت که آشنایی نزدیک‌تر با این پژوهشگر در جریان سفرهای مشترک، او را به معرفی ابعاد انسانی و شخصیتی فردی جست‌وجوگر ترغیب کرده است؛ هرچند تلاش کرده این بخش در کنار موضوع اصلی فیلم، یعنی پیامدهای زیست‌محیطی جنگ، قرار گیرد.
